Hortensje w ogrodzie

Hortensje zasługują na miano  najpopularniejszych roślin ozdobnych. Dlaczego? Jak twierdzą ich szczęśliwi posiadacze, hortensje: kwitną całe lato, mają kwiatostany wyjątkowej urody, są czarujące, magiczne , pełne gracji, powodują zazdrość sąsiadów- to tylko kilka pozycji z długiej listy zachwytów.

Jeśli zapewnimy im odpowiednie stanowisko i opiekę będą ozdobą naszego ogrodu.

Gdzie sadzić hortensje?

Wszystkie hortensje lubią żyzną wilgotną glebę o lekko kwaśnym odczynie- pH 5 do 5,5.  Hydrangea to po łacinie łaknąca wody. Optymalnym stanowiskiem będzie miejsce półcieniste. W cieniu nie wszystkie hortensje bujnie zakwitną , na nasłonecznionym stanowisku krzewy będą wymagały obfitego podlewania.

Piękne hortensje bywają też problematyczne w uprawie. Zasłyszane, sprzeczne informacje o tym jak przycinać, czy okrywać na zimę itp. sprawiają że hortensje wydają się być bardzo wymagającymi roślinami.

Cały szkopuł w tym że mamy kilka gatunków  różniących się wymaganiami i sposobem pielęgnacji, z tego biorą się nieporozumienia. Porada typu ” hortensję przycinam 15 cm nad ziemią i kwitnie jak szalona” bez dodania że chodzi o hortensję krzewiastą może być strzałem w kolano dla świeżo upieczonego posiadacza hortensji ogrodowej.
Więcej o przycinaniu >> Przycinanie hortensji

Przyjrzyjmy się zatem najbardziej popularnym gatunkom i odmianom hortensji.

Hortensje do ogrodu

Hortensja ogrodowa ( Hydrangea macrophylla )

Najbardziej popularne i zarazem najtrudniejsze w uprawie.  Stosunkowo nieduży krzew dorastający do 1-1,5 m wysokości.

Hortensja ogrodowa kwitnie wczesnym latem. Pochodzi z klimatu nadmorskiego, lubi więc łagodny wilgotny klimat. Często przemarza,  konieczne jest zabezpieczenie hortensji na zimę.

Różnokolorowe hortensje ogrodowe fot. sayo ts (CC BY 2.0)

Zmienia kolor w zależności od pH, i od obecności jonów glinu w glebie. Przy zakwaszeniu podłoża kwiatostany zmieniają kolor na niebieski. Cecha dla wielu ogrodników pożądana, mi osobiście taki odcień niebieskiego wydaje się mocno sztuczny.

Popularne odmiany hortensji ogrodowej to

  • Bouquet Rose
  • Sybilla
  • Red Baron
  •  Amethyst

Większość odmian kwitnie na zeszłorocznych pędach co powoduje że mróz i niewłaściwe cięcie pozbawia nas kwiatostanów.  Wyhodowano odmiany kwitnące zarówno na pędach zeszłorocznych jak i jednorocznych które są szczególnie poszukiwane. Jeśli przemarzną zakwitną przynajmniej kwiatostany na tegorocznych pędach.

Hortensja ogrodowa kwitnąca na pędach tegorocznych

  •  Fantasia Forever & Ever
  • ‚Twist-N-Shout’ ENDLESS SUMMER
  • ‚Baimler’  ENDLESS SUMMER
  • Coco Everbloom
  • Cotton Candy
Kwiatostany hortensji ogrodowej fot. SLTc  (CC BY 2.0)

Hortensja bukietowa ( Hydrangea paniculata )

Okazały dorastający zwykle do 2-3 m wys. krzew. Kwitnie na pędach tegorocznych.  Mrozoodporna, marznie dopiero w temperaturze ok .-32° C co ostatnio rzadko się u nas zdarza. Ozdobą hortensji bukietowej są  okazałe stożkowate kwiatostany , mierzące zwykle ok. 20 cm dł.

Wiele ciekawych odmian:

  • Pinky Winky
  • Limelight
  • Grandiflora
  • Vanille Fraise
  • Polar Bear
  • Bobo
Hortensja bukietowa Pinky Winky
Hortensja bukietowa w odmianie ‚Pinky Winky’

Hortensja krzewiasta ( Hydrangea arborescens )

To jedna z moich ulubionych roślin o tak wielkich kwiatostanach, szczególnie odmiana Anabelle.  Białe kwiatostany łatwo połączyć z innymi roślinami.  Jeśli zaczynamy przygodę z ogrodnictwem, będzie to dobry wybór.

Hortensje krzewiaste  fot. sayo ts (CC BY 2.0)

Annabelle jest w pełni mrozoodporna. Poza tym co szczególnie ważne, pięknie kwitnie także w cieniu a  kwiatostany mogą dorastać nawet do 40 cm średnicy. Krzewy obficie kwitną do końca sierpnia, później potężne kwiatostany powoli zasychają zachowując jednak swoją formę.

Wbrew używanej polskiej nazwie hortensja nie ma formy drzewiastej, jest to krzew dorastający do półtora metra wysokości. Podczas suszy szybko więdną, konieczne jest regularne podlewanie. Kwiatostany z racji swoich rozmiarów czasami sprawiają kłopot.  Przy obfitych opadach deszczu, pod ciężarem kwiatostanów, krzewy mogą się pokładać, dlatego warto zadbać o podpórki.

Hortensja dębolistna  (Hydrangea quercifolia)

Ciekawy gatunek z liśćmi przypominające kształtem liście dębu, od czego pochodzi nazwa rośliny. Jesienią liście przebarwiają się na czerwono, co jest dodatkowym atutem tej rośliny. Krzew dorasta do 1,5 m wys. Niestety nie jest w pełni mrozodporny i wymaga okrycia na zimę.

Hortensja dębolistna - liście jesienią.
Jesienią liście hortensji dębolistnej nabierają pięknego koloru.

Hortensja piłkowana (Hydrangea quercifolia)

Niski krzew,  od 1 do 1,5 m wysokości i podobnej szerokości. Bardziej odporna na mróz niż hortensja ogrodowa. Ozdobą krzewu są płaskie kwiatostany. Kwiaty płonne na zewnątrz, płodne w środku.

Hortensja pnąca (Hydrangea petiolaris)

Pnącze lubiące jak wszystkie hortensje wilgotne podłoże. Nadaje się do zacienionych stanowisk. Jest mrozoodporna. Białe kwiatostany pojawiają się ogromnej ilości, na tle ciemnozielonych liści prezentują się niezwykle atrakcyjnie. Na pierwsze kwitnienie trzeba jednak  poczekać  ok. 5-6 lat. Warto , tym bardziej że ta hortensja w przeciwieństwie do swoich krzewiastych kuzynek wydaje się bezproblemowa w uprawie.  To naprawdę silnie rosnące pnącze, najlepiej rośnie mając za podporę pień wysokiego drzewa lub solidny mur. Delikatne drewniane pergole mogą po jakimś czasie nie wytrzymać ciężaru rośliny.

Kompozycje z hortensjami

Hortensje to dosyć wszechstronne rośliny jeśli chodzi o aranżację ogrodu, pod warunkiem zapewnienia im odpowiedniego siedliska. Swobodna naturalistyczna aranżacja czy geometryczny minimalizm?W jednym i drugim przypadku hortensje znakomicie się sprawdzą.

Możemy ich użyć w powtórzeniach nadając rytm kompozycji wzdłuż ogrodzenia lub ścieżki ogrodowej.

Wielkie kwiatostany hortensji wymagają zrównoważenia roślinami o bardziej zwiewnych i subtelnych liściach. Mogą to być paprocie,  bambusy lub trawy ozdobne.

Naturalistyczna kompozycja- hortensje z paprociami i brzozami. fot. K M  (CC BY 2.0)

Dobrze komponują się z popularnymi trawami ozdobnymi takimi jak miskanty, trzcinniki, rozplenice.

Hortensje bukietowe Limelight i trzcinnik ostrokwiatowy fot. K M  (CC BY 2.0)

Na rabacie bylinowej  będą dobrze wyglądać  z takimi roślinami jak  liliowce, funkie czy zawilce japońskie.

Zwolenników minimalizmu zadowoli z pewnością kompozycja hortensji z roślinami okrywowymi typu barwinek , bluszcz lub runianka japońska.

Bardziej klasyczna kompozycja to hortensje podkreślone bukszpanową obwódką i uzupełnione różanecznikami.

Piękne kwiatostany wymagają odpowiedniego tła, w tej roli znakomicie sprawdzą się cisy i zielone odmiany żywotnika zachodniego.

Szpaler hortensji wyznaczy subtelną granice, oddzieli nas od sąsiadów lub wydzieli wnętrze ogrodowe w naszym ogrodzie.

Jak widać, większość roślin wymienionych powyżej nie konkuruje z hortensjami a raczej je dopełnia lub stanowi tło.  W aranżacji starajmy się wyeksponować kwiatostany które są ich największym atutem.

Hortensje nie są najmniej kłopotliwymi roślinami ale warto poświęcić trochę czasu na pielęgnacje, dzięki temu dodadzą elegancji w naszym ogrodzie.

Jeśli masz problem z kwitnieniem hortensji zobacz >> Dlaczego hortensja nie kwitnie.

 

Dlaczego hortensja nie kwitnie?

Kwiatostany to główna ozdoba hortensji i powód dla którego trzymamy je w swoich ogródkach. Czasami jednak nie wszystko idzie po naszej myśli i mimo starań hortensje nie chcą kwitnąć.

Dlaczego hortensja nie kwitnie?

Różne wymagania poszczególnych gatunków i porady związane z ich pielęgnacją sprawiają kłopot. Musimy wiedzieć jaką hortensję mamy i stosować rady dla niej przeznaczone.

Po pierwsze, różne gatunki hortensji kwitną albo na pędach zeszłorocznych albo na pędach tegorocznych.

Hortensja ogrodowa wytwarza pąki kwiatowe w lecie poprzedniego roku, jeśli zostaną uszkodzone przez przymrozki nie ma co liczyć na kwiaty.  Również niewłaściwe cięcie, podczas którego usunięto pąki kwiatowe pozbawi nas ozdobnych kwiatostanów.

Mróz nie zagraża hortensjom kwitnącym na tegorocznych pędach tzn. bukietowej i krzewiastej.  Oczywiście w dalszym ciągu możemy zbyt późno obciąć pędy, wtedy też nie mamy co liczyć na kwiatostany.

Przeczytaj >> Jak właściwie przyciąć hortensje

Mróz i niewłaściwe cięcie to główne zagrożenia ale nie wszystkie.

Ważny jest też wiek rośliny.
Roślina może być jeszcze zbyt młoda i dlatego nie kwitnie, hortensja bukietowa i krzewiasta potrzebują dwóch lat żeby zakwitnąć, hortensja dębolistna nawet 5 lat.

Kolejnym czynnikiem jest ilość światła słonecznego dostępnego w ciągu doby.

Hortensje krzewiasta i bukietowa wymagają powyżej 4h światła słonecznego na dobę. Możemy je sadzić w miejscach cienistych ale trzeba sprawdzić czy ten czas kiedy będą oświetlone będzie wystarczający.

Za dużo nawozu ?

Zagrożeniem dla hortensji szczególnie ogrodowych jest zbyt duża dawka nawozu z azotem , zwłaszcza jesienią. Stymuluje on wzrost zielonych miękkich pędów które nie zdążą zdrewnieć przed mrozami.  Zdrewniałe pędy są bardziej odporne na mróz, może tu pomóc rozsądne nawożenie, możemy też zastosować zabieg  okopania hortensji – przecięcia części korzeni. Spowalnia to wzrost rośliny i powoduje szybsze drewnienie pędów.

Zobacz jak wykorzystać hortensje w aranżacji ogrodu w artykule hortensje w ogrodzie.

Przycinanie hortensji

Kiedy i jak przycinać hortensje?  To zależy od gatunku, musimy wiedzieć jaką konkretnie hortensję mamy w swoim ogrodzie. Zobacz >> Hortensje w ogrodzie.

Hortensja ogrodowa i hortensja piłkowana kwitną na pędach  powstałych w poprzednim sezonie . W związku z tym usuwamy wczesną wiosną tylko zaschnięte kwiatostany nad pąkami kwiatowymi, ostrożnie tak żeby ich nie uszkodzić.

Hortensję krzewiastą i bukietową przycinamy co roku późną zimą lub wczesną wiosną. Hortensję krzewiastą przycinamy 15 cm nad ziemią.

Drobne wiotkie pędy hortensji bukietowej wycinamy  w całości.

W zależności od efektu kwitnienia jaki chcemy uzyskać , możemy ciąć hortensję na dwa sposoby. Decydujemy w ten sposób  o ilości i wielkości kwiatostanów.

W pierwszym sposobie grube pędy tniemy nad pierwszym pąkiem z zeszłorocznego przyrostu. Jeśli chcemy uzyskać kwiatostany n różnej wysokości możemy przyciąć pędy nad drugim, trzecim pąkiem z zeszłorocznego przyrostu w zależności od potrzeb. W ten sposób uzyskamy większą ilość nieco drobniejszych kwiatów.

Druga metoda to mocne cięcie 30-40 cm nad ziemią,  gdzie zostawiamy tylko  najgrubsze pędy na których uzyskamy w tym roku duże kwiatostany.

Od właściwego cięcia zależy kwitnienie rośliny, ale mogą być też inne przyczyny dlaczego hortensja nie kwitnie.

Nie zapomnij o zielonym

Zieleń w ogrodzie jest tak oczywista że często nie zastanawiamy się nad nią przy jego aranżacji. Bardziej skupiamy się na barwach kwiatów , kolorowych liściach.

Słowo zieleń może oznaczać kolor zielony , barwnik lub roślinność. Zieleń w tym ostatnim sensie pochodzi od zielonych liści roślin. Tych czasami brakuje w ogrodowych aranżacjach. Takich zwyczajnie zielonych liści i igieł.

Zielony bluszcz

Dlaczego zieleń jest ważna?

Zieleń uspokaja i nastraja pozytywnie.
Kolor zielony stosuje się w terapii kolorami do wspomagania leczenia osób mających depresje i inne zaburzenia na tle nerwowym.

Zieleń uspokaja

Duża ilość zieleni sprawia że ogród wydaje się być bardziej naturalny. Jeśli chcesz żeby ogród Cię uspokajał, zieleń powinna w nim dominować.

Różne odcienie zieleni zestawione ze sobą potrafią dać bardzo subtelne efekty.

Tuje i cisy - różne odcienie zieleni

Różne odcienie zieleni

Zielony jest neutralny, świetnie komponuje się z innymi kolorami.
Połączenie z bielą nada kompozycji ogrodowej przestrzenności i czystości.

Biały Ogród w Sissinghurst
Biały Ogród w Sissinghurst fot. Pru Mitchell (CC BY 2.0)

Zieleń zmienia się też w czasie – pierwsze listki zachwycają soczystym nasyceniem. Ale w miarę upływu czasy kolory nieco gasną.

Świeża zieleń nowych pędów paproci

Chęć życia w ładnym uspokajającym otoczeniu to jeden z powodów dlaczego chcemy mieć ogród i w nim przebywać.

Zielony ogród

Jeśli zielony ogród uspokaja to ciekawe jaki wpływ na psychikę ma kakofonia barw, niebieskiego, żółtego, bordowego zmieszanych chaotycznie ze sobą ?

Myślę że warto zadbać wysoką zawartość zieleni w zieleni 🙂

P.S. Akurat gdy pisałem o zielonym, prof. Łukasz Łuczaj ogłosił „dzień rzezi żółtych iglaków” zobacz https://youtu.be/xkZ0R-woTNY

Drastyczne podejście jak dla mnie, ale nie przeczę,  niektórym ogrodom przydałoby się więcej zielonego…

Sosna (nie) pospolita

Sosna pospolita dominuje w naszych lasach zajmując 60 %  całego drzewostanu. Natomiast w ogrodach wydaje się być całkiem zapomniana. Jeśli już, to zwykle była tam zanim powstał ogród.

Ciężko ją kupić w szkółkach roślin ozdobnych. Dominują w nich sosny z importu:  czarna, żółta,  himalajska. W szkółkach leśnych możemy kupić małe sadzonki.

Szkoda bo to malownicze drzewo. Uwieczniane na obrazach znanych artystów – szczególnie ją sobie upodobali Iwan  Szyszkin I Leon Wyczółkowski.

Sosny
„Żyto” – Iwan Iwanowicz Szyszkin
Sosny z Połągi na tle morza - Leon Wyczółkowski
„Sosny z Połągi, na tle morza” – Leon Wyczółkowski

Im trudniejsze warunki tym bardziej efektownie sosna wygląda. W zwartym lesie rośnie prosto w górę, nosząc małą koronę na wysokim pniu.  Silny wiatr łamie takie drzewa jak zapałki.

Rosnące na otwartym terenie, na piaszczystych wydmach lub skałach sosny rosną wolniej, mają powykręcane od wiatru pnie i konary.

Jednym z takich malowniczych okazów  jest sosna z Sokolicy w Pieninach. To być może najbardziej  rozpoznawalne drzewo w Polsce. We wrześniu 2018 sosna uległa wypadkowi, podczas akcji ratowniczej śmigłowiec GOPRU odłamał jedną z gałęzi. Oderwany fragment został przebadany- jego wiek to mniej więcej 160 lat.  Wiek całej rośliny naukowcy szacują na 500 lat . Pół wieku na nagiej skale- wyczyn godny podziwu.

Sosna na Sokolicy w Pieninach
Sosna na Sokolicy w Pieninach fot. bory.s (CC BY 2.0)

Wydaje się ze jedynym wymaganiem sosny jest dostęp do światła. Rosną zarówno na torfowiskach, górskich skalach jak i piaszczystych wydmach. Dobrze rozwinięty palowy system korzeniowy pomaga sosnom przetrwać w ekstremalnych warunkach.  Jednocześnie sprawia że sosna źle znosi przesadzanie.

Sosny zimą

Często zdarza się sytuacja w której już mamy wysokie sosny na działce. Fantastyczna sprawa, zamiast narzekać że ciągle gubi igły, wykorzystajmy to że w naturalny sposób zakwaszają glebę.

Co posadzić pod sosnami?

To zależy od tego jak wysoko jest zawieszona korona, jak bardzo zacienia podłoże i czy sadzimy od nasłonecznionej czy zacienionej strony.

W artykule rabata na piaszczystej glebie pisałem o kompozycji na piaszczyste, nasłonecznione stanowisko. Do tego zestawu doskonale pasuje sosna.

A wrzosowisko? Co może być bardziej naturalnym tłem dla wrzosów?  Sosna nie zacienia tak bardzo jak świerki czy jodły. Ogrodowe odmiany wrzosów oraz wrzośce będą się przy niej czuły równie dobrze jak ich dzicy kuzyni w sosnowym borze.

Zacienione stanowisko to wymarzone miejsce dla różaneczników i azalii , o  ile zapewnimy im odpowiednią ilość wody. Rododendrony możemy uzupełnić innymi roślinami do cienia: parzydło leśne, funkie, żurawki, trzmielina Fortune’a.

Paprocie, żarnowiec miotlasty, borówka brusznica- te gatunki towarzyszą sosnom w lesie, dobrze sprawdzą się też na rabacie pod sosnami.

Właściwości lecznicze sosny

Poza walorami estetycznymi sosna to także surowiec leczniczy. Od dawna w tradycyjnym leczeniu przeziębienia, kaszlu i bólu gardła stosowany jest syrop z młodych pędów sosny. Syrop jest bardzo prosty w przygotowaniu. Na wiosnę zbieramy młode pędy, drobno siekamy, zasypujemy cukrem i odstawiamy żeby puściły sok. Otrzymany w ten sposób syrop rozlewamy do słoików i pasteryzujemy. Będzie w sam raz na jesienno-zimowe przeziębienia.

Młode pędy sosny

Sosny wydzielają olejki eteryczne które mają działanie antyseptyczne. Olejki te są wykorzystywane do  inhalacji przy infekcjach górnych dróg oddechowych oraz zatok.

Bór sosnowy

W borach sosnowych często lokalizuje się sanatoria wspomagające leczenie chorób układu oddechowego. Może więc warto mieć sosnę blisko siebie?

Jeśli nie mamy miejsca na pokaźne drzewo, możemy wybrać którąś z odmian sosny pospolitej dostępnych w szkółkach:

  • Fastigiata –  wolnorosnąca, kolumnowa odmiana o szarozielonych igłach, dorastająca do 4 m po 15 latach , przy 60 cm średnicy
  • Globosa Viridis – karłowa odmiana o ciemnych igłach, dorastająca do 1,5 m wys. i tej samej szerokości. Kulista lub szeroko stożkowa, silnie zagęszczona.
Sosna pospolita Globosa Viridis
Sosna pospolita w odmianie Globosa Viridis
  • Watereri – prawie kulista lub szerokostożkowa odmiana, o niebieskozielonych igłach, dorastająca do 3m wysokości
  • Wintergold – odmiana o szerokim stożkowatym pokroju, osiągająca 6m wys. i 3m średnicy, jej główną ozdobą są igły które w okresie jesienno-zimowym nabierają złocistego koloru

Na koniec jeszcze jedna zaleta sosny. Jako że jest to rodzimy gatunek żyjący w symbiozie z licznymi gatunkami grzybów, możemy z powodzeniem zaszczepić gotową grzybnie pod naszą sosenką.  Nie będziemy musieli daleko chodzić po borowiki, podgrzybki , maślaki czy kurki.